ANLATIM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ, düşünce ve duygularımızın söz ya da yazı olarak biçimlenmesi alanında 2300'e yakın terimi tanımlamaktadır. Terimlerin Fransızca, İngilizce ve dilimizde kullanılan eski karşılıkları verilmiştir.
Yaşamakta olan ya da yeni giren yabancı terimlere Türkçe karşılıklar önerilmiştir.
ANLATIM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ, Türkçede bu alanın terimlerini toplamış bulunan ilk kitaptır.
SUNUŞ
"Anlatım" terimiyle insanın düşünce, duygu, bilgi ve isteklerini bildirmek yolunda kullandığı dili, yöntemleri, uyduğu kuralları, söze verdiği biçimleri, yaptığı sanatları, sesletim olaylarını adlandırmayı amaçladım. Bu kapsamla anlatım terimi, okullarda öğretim konusu olan "kompozisyon" dersi sınırlarını aşarak, bir ölçüde düşünce ve duygunun doğuş alanını, dilbilim, dilbilgisi, yazım kurallarını, yazın sanatı ve türlerini de içine alan bir sınır kazandı.
Anlatım kavramı, dilimizde sanıyoruz ilk olarak böyle geniş bir kapsamla ele alınmış bulunmaktadır. Ancak, bugün daha çok teknolojik araçlarla duyum (haber), bilgi alışverişi anlamına gelen "İletişim" alanını kapsamaz.
***
Anlatım kavram ve yöntemleri şimdiye dek yazın, dilbilgisi vb. konular içinde açıklanmıştır. Biz bu alanın kavram ve terimlerini ayrı bir dal olarak görüp, "Anlatım Terimleri" adıyla topladık.
Düşünme, usa vurma, hayal etme ve yaratmanın sonuçları olan düşünceler, duygular, imgeler, olaylar anlatım işlemine girince ortaya koşuk, öykü, roman, oyun, deneme, makale, anı, gezi biçim ve türleri çıkmaktadır. Biz bu biçim ve türleri, anlatım işleminin sonuçları saydığımız için, Sözlüğümüzde bu terimlere de yer verdik; ancak, bu türlerin konu ve sanat yönünden çeşitlerini, yazın sanatı konusu sayıp Sözlüğümüze almadık.
Anlatım alanı gündelik yaşamda yer alan istek bildirme, görüş duyurma, telefon etme, mektup ve dilekçe yazma gibi, genel olarak, düşünceyi sanatsız iletiş, işlem ve türlerini kapsar. Bununla birlikte benzetme, eğretileme, karşıtlık... vb. söz sanatlarını, günlük konuşmalarda bile kullanılan anlatım biçimleri sayarak Sözlüğümüze aldık; anlatım etkinliğinin bittiği, yazın sanatının başladığı sınırı belirlemek güçtür.
Terimler, "Kaynakça" dizelgemizde görülebileceği gibi, kullanılmakta olan kompozisyon, yazın, dilbilim ve dilbilgisi kitaplarından, Fransızca, İngilizce terim sözlüklerinden seçilmiştir. Ayrıca kendi gözlem ve taramalarımızla belirlenmiştir. Anlatım terimleri söz varlığımız, Fransızca ve îngilizcedeki terimler de alınıp bunlara Türkçe karşılıklar verilerek çağdaş bir zenginliğe kavuşturulmaya çalışılmıştır.
Anlatım kavramlarını belirleyen terimlerin Türkçe sözcükler olması amaçlanmıştır; çünkü Türkler Türkçe düşünürler, düşünce süreçlerini ve bu süreçlerin biçimlendirdiği sonuçları da Türkçe ile adlandırmak gerektiği, doğal olduğu kadar, bize ülküsel bir görev olarak görünmüştür. Türk dili bilim, sanat kavramlarını anlatabilecek söz varlığı yanında, yeni kavramları karşılayacak türetme olanakları da bulunan bir dildir. Bununla birlikte, dilimize yerleşmiş olan ve bütün anlamlarıyla tanınmakta bulunan "roman, makale, masal, destan..." terimlerini oldukları gibi aldık.
***
Terimler açıklanmadan önce Fransızca, İngilizce ve dilimizde kullanılan eski karşılıkları verilmiştir. Yabancı karşılıklar, gerektiği yerlerde birden çok da gösterilmiştir. Tanımların yetersiz kaldığı yerlerde örnekler de eklenmiştir.
Bir terim, birkaç anlam taşıyorsa, her anlam 1., 2...diye belirlemelerle açıklanmıştır. Bu anlamların yabancı dillerde ve bizde eski karşılıkları, ilk tanımda verilenden ayn ise, sonrakilere ayrıca eklenmiştir.
Terimlere verilen yabancı karşılıkların o dillerde de, tanımladığımız kavramın karşılığı bir terim olmasına dikkat edilmiş, sözcüğün gündelik dildeki karşılığı ile yetinilmemiştir. Terimin bulamadığımız karşılığı, doğal olarak verilememiştir.
İngiliz ünlü sözlük yazarı Dr. Samuel Johnson (1709-1784), yapıtının önsözünde: "Her alanın yazarı övgü bekler, ama sözlük yazarı eleştirilerden kurtulabilmeyi umar, bu olumsuz ödüle de pek azı erişir" demiştir. (A Dictionary of Literary Terms. s. 7. Alsbury. 1984)
Biz ise eleştirileri bu alandaki çalışmanın gelişmesine katkı sayarız.
Beşir GÖĞÜŞ
Ankara, Mayıs 1998
BEŞİR GÖĞÜŞ
ANLATIM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ
ANLATIM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ, düşünce ve duygularımızın söz ya da yazı olarak biçimlenmesi alanında 2300'e yakın terimi tanımlamaktadır. Terimlerin Fransızca, İngilizce ve dilimizde kullanılan eski karşılıkları verilmiştir.
Yaşamakta olan ya da yeni giren yabancı terimlere Türkçe karşılıklar önerilmiştir.
ANLATIM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ, Türkçede bu alanın terimlerini toplamış bulunan ilk kitaptır.
ANLATIM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ, düşünce ve duygularımızın söz ya da yazı olarak biçimlenmesi alanında 2300'e yakın terimi tanımlamaktadır. Terimlerin Fransızca, İngilizce ve dilimizde kullanılan eski karşılıkları verilmiştir. 
