Kitap Cumhuriyeti

SUNU

"Aydınlanma"dan "Küreselleşme"ye insan, Onur ve Aydın Nâzım Hikmet, Şeyh Bedreddin Destanı'nda Bedreddin'e, "Sen bakma havanın durgunluğuna, derya dediğin uyur uyur uyanır" dedirtir ya, derya gibidir işte devrimci aydınlarımız. "Yeki, bizim Atatürk'le yaşadığımız Aydınlanmanın adı ne? Milli Demokratik Devrim."
İlhan SELÇUK

Aydınlıklar Yüzyılı
Aydınlanma, insanlığın uygarlık savaşımında attığı en önemli adımlardan biridir.
Göçerlikten toprağa bağlılığa geçişle, tarım devrimiyle tohumları atılan uygarlık, insanın özgürleşme ve ölümsüzleşme arayışında sanayi devrimiyle önemli bir dönüm noktasına ulaştı. Uygarlığın o dönemdeki merkezi olma yolunda adım atan Avrupa'da 15. yüzyıldan itibaren Rönesans ve Reformla inancın karşısında aklın simgesi haline gelen Yeni insanın doğuşunu yaşadı insanlık. Artık her şeyin aklın mahkemesinde yargılandığı bir yeni yaşam biçimi başlamıştı. Aydınlanma Çağı adını alan 18. yüzyıl, sanayileşmeyle birlikte tarih sahnesine uluslaşma, laiklik, demokrasi, insan hakları gibi kavramları da getirdi. Eşitlik, sosyal adalet, barış, sosyalizm, emek, kadın hakları, çocuk hakları, çevre bilinci kavramları bu temeller üzerinde yükseldi. Aydınlanmanın taçlanması, çiçeklenmesi demek olan, Aydınlıklar Yüzyılı olarak da adlandırılan 18. yüzyıl, dünyanın ilerleme ve gelişmesindeki en önemli yüzyıllardan biridir. Bilimde, felsefede, teknikte, sanatta, siyasette, yaşamın her alanında merak etmenin, sorgulamanın, değişmenin, gelişmenin çağı olan 18. yüzyıl, Fransız Devrimi'yle başlayan devrimler çağının da başladığı çağdır. 21. yüzyılda hâlâ sürmekte olan, (kimilerince hâlâ bir demokrasi projesi olarak algılanan) Avrupa Birliği düşünün başlangıcı da 18. yüzyıldadır. Bu yüzyıl, bilimde, siyasette, düşüncede, teknikte devrimler yüzyılı olarak bilinir ve Avrupa bu ilerlemenin öncüsüdür.
Rönesans'la Reform üzerinde temellenen, aydınlanmanın yarattığı sanayileşmenin, bilimin, teknolojinin, sanatın getirdikleriyle, yüzyılın ortalarında, "İnsan aklındaki ilerlemelerin ve tarihsel dinamiklerin yöneldiği bir hedef, aynı zamanda sosyal adalet ve ortak mutluluğu sağlayan aktif hir düzen' (Server Tanilli) olan uygarlık kavramı ortaya çıktı. Sanayi devrimiyle birlikte uygarlığın merkezi Avrupa'ya taşındı. Aydınlıklar Avrupa'sına damgasını sanatta ve felsefede Fransa, ekonomide İngiltere vurdu. Uluslaşma, laiklik, insan hakları, demokrasi gibi kavramlarla dünyayı güzelleştirmeye başlayan ve aristokrasinin ve kilisenin değerler sistemine darbeler vuran burjuvazi, kapitalizmin şafağının habercisi oldu. Çağın silahı olan akıl artık burjuvazinin elindeydi ve Avrupa, devrim trenine binememiş, sanayileşmesini, bilimin, teknolojinin, sanatın gelişmesini sağlayamamış olan Asya'nın uygarlıklarının önüne geçti. Bundan sonra diğer uygarlıkların yazgısı gerikalmışlık olarak yazılacak ve uygarlık treni artık Avrupa'dan kalkacaktı.
Avrupa, sanayi devriminin kazanımlarıyla birlikte "dünyanın fethi''ne girişti. Dünyanın dört bir yanı, Afrika, Asya, Avustralya,
Amerika kıtaları, aynı zamanda birbirleriyle de savaşan Avrupalılarca hızla keşfedildi, işgaller, sömürgeleştirilmeler, yağmalamalar; sömürgeleştirilen topraklardaki zenginliklerin Avrupa'ya taşınması; Amerika kıtasında Kızılderili uygarlıklarının üzerinde ve Afrika'dan taşman köleleştirilmiş zencilerin sırtında yeni bir sermaye birikimi yaratılması başladı.
Yüzyılın sonlarındaki İngiliz sanayi devrimiyle feodalite çökerken makineli üretimin işgücüne olan gereksinmesi toprağa bağlı kır emekçilerini özgürleştirip ücretli emek. ordusuna katarak işçi sınıfını doğurdu. Sanayi devriminin tüm Avrupa'ya yayılmasıyla birlikte ortaya çıkan bu yeni sınıf, karşısına dikilen sorunlarla baş edebilmek, çıkarlarını korumak için sendikalarda örgüdenmeyi başardı ve tarih sahnesine çıktı. Sanayi devriminin motoru olan burjuvazi ile işçi sınıfı arasında sınıf mücadelesiBaşladı. 19. yüzyılda evrenselleşen ve -hâlâ sürmekte olan- bu savaş, işçi sınıfının enternasyonalizmini doğurdu. İngiliz ve Fransız sendikaları 28 Eylül 1864'te Londra'da Uluslararası Emekçiler Birliği'ni {Birinci Enternasyonal) kurdular. Böylece Marx'la Engels'in insanlık ütopyası olan "Bütün ülkelerin işçileri birlesiniz' önermesi yaşama geçmeye başladı. Burjuvazinin böyle bir birliği yoktu o dönemde. Her ülkenin burjuvazisi, kendi devletinin içindeki ulusal pazarı denetlemek ve başka ülkelerle rekabet etmek politikasını izliyordu. Daha sonra İkinci, Üçüncü, Dördüncü Enternasyonallerle süren uluslararası işçi dayanışması, işçi sınıfını tarihin yeni motoru haline getirdi. Burjuvazi ise sermaye hareketlerini kontrol edebilmek için yeni finans kurumlarını oluşturmaya başladı. Sanki üç ayrı dünya kuruldu dünyada: Burjuvazinin Avrupa merkezli sermaye dünyası, sermaye dünyasının egemenliğindeki sömürgeler dünyası, bu dünyanın içinde işçi sınıfının, "emeğin dünyası'' Artık, dünyanın gündemini belirleyen, uluslaşmayı, insan haklarını, demokrasiyi, laikliği insanlığa armağan eden devrimler değil, daha çok kâr etmek hırsıyla dolan kapitalizmin emperyalizmiydi.

ÖNER YAĞCI
AYDINLIK AŞKIYLA

Aydınlık Aşkıyla, yaşamlanyla ülkemize değer katan büyük aydınlarımızı bir kez daha anıyor. Aydınlanma savaşımımızın temellerini anlatıyor; insan onurunu savunarak çağdaş bir yaşam kurmamızın yapı taşlarını oluşturan aydınların yaşamlarını ve yapıtlarını inceliyor.
Ülkesinin geleceğine harç taşıyan kişiye denir aydın. Kendisini "adam" yapan ülkesine ömrü boyunca borç ödeyene denir... Aydın, insanın özelliklerini belirten bir sıfattır, bir insan sıfatı... Aydın, tanımı gereği kafasıyla ve çok büyük inatla toplumu değiştirmek için mücadele eden insandır... Ulusal değerlerin geleceğe aktanlmasına katkıda bulunmak ulusal değerleri savunmak bunun için mücadele etmek aydının da görevidir. Dahası, asıl olarak aydının görevidir...
Aydınlık Aşkıyla, Türkiye Aydınlanmasının bu aydınlık insanlarını anlatıyor...

Namık Kemal
Tevfik Fikret
Mustafa Kemal Atatürk
Ömer Seyfettin
Nurullah Ataç
Nâzım Hikmet
Cemal Nadir
Emin Türk Eliçin
Sabahattin Ali
Mehmet Ali Aybar
Sabahattin Eyuboğlu
Vedat Günyol
Fazıl Hüsnü Dağlarca
Muazzez İlmiye Çığ
Aziz Nesin

Tarih secin...